Antik Çağda Yerleşim:

Sivrialan köyünün arkeolojik ilk verileri M.Ö. 5500 yılına kadar dayanmaktadır. Sivas bölgesinde ilk arkeolojik çalışmalar 1927-28 yılları arasında Arkeolog Von Der OSTEN tarafından seramik parçaları⁽¹⁾ toplanarak yapılmıştır. Ve bu çalışmalar daha ileriki yıllarda devam etmekle birlikte günümüzde düzenli olarak Sivrialan'da dahil olmak üzere bilimsel çalışmalar halen yapılmaktadır. Bu çalışmalar tamamen arkeolojik yüzey araştırmaları bazında olup henüz Sivrialan coğrafyası üzerinde yeterli finansman kaynak olmadığından geniş çaplı bir kazı araştırması yapılmamıştır.

Bu çalışmalardan elde edilen verilere göre sivrialanın tarihi Kalkolitik çağına(Bakır Taş Çağı) kadar dayanmaktadır. Bu tarih MÖ. 5500 yılına kadar gitmektedir. Yani günümüzden 7000 yıl öncesinde bugün "Kale" diye anılan Sivrialan’ın 500 m güney kesiminde yer alan bölgede ilk yerleşimler mevcuttu. Yapılan araştırmalar bu Kale bölgesindeki ilk yerleşim alanının, yüzeyden 3 m aşağısında ve yaklaşık olarak 60 m çapında bir alanı kapsamaktadır⁽²⁾. Kale diye adlandırılan bu bölgenin her iki tarafında da su kaynağının olması yani iki yönde akan farklı iki derenin olması (Beserek dağının eteklerinden doğan ve Sivrialan’ın yanında bulunan Değirmen deresi ve Aypınar diye anılan Sivrialan’ın güney-batı tarafındaki yolunun üstündeki ormanlık alandan doğan dere) o zamanki koşullara göre yerleşim alanı olarak Kale bölgesinin seçilmesine sebep olmuştur. Ancak o devirlerde bu derelerin yatak seviyeleri bu kadar derinde değildi ve yerleşimin olduğu alandan yükselti olarak daha düşük seviyede değildiler. Yıllar içerisinde bu dereler yataklarını mevsimsellik akarsu debilerinin değişmesiyle daha da derinleştirerek Kale bölgesindeki yerleşim alanından daha alt seviyelere indiler. Kale bölgesinin ilk yerleşim alanı olarak seçilmesindeki önemli diğer bir etkende Kalkolitik dönemde, bu yerleşim yüzey alanının yüksek bir sevide olması (1830 m civarında) ve diğer tüm alanların ormanlarla kaplı olasından kaynaklanmaktadır. Ancak bu yerleşim alanın büyük çapta bir yerleşim alanı olduğu söylenemez. Sivrialan’a yakın yerleşim alanlarındaki Kalkolitik Çağ'a ait verilere bir bakalım:

Sivrialan’a komşu "Emlek yöresi" köyleri arasında Kalkolitik Çağ'a ait yerleşim alanları şunlardır:

Sivrialan’ ın kuzeyindeki İsliyurt yani Mesçit köyünün güney bölgesindeki alan. Derenin batı kesimi. Erenyurt köyünün kuzey kesimindeki tepede bir yerleşim alanı. Ortaköy, Karaala tarafındaki derenin batı kesiminde 8 hektarlık bir alan ve Tekke(Mezar yanı) 2 hektarlık bir alan, Büyük Keriz mevkinde 8 hektarlık bir alan.
Ancak bir noktaya dikkat çekmek gerek verilen bu alanlar incelendiği zaman özellikle derenin (Değirmen deresi) batı kesimde yerleşim alanlarının daha fazla olduğu görülmektedir ve hep tepeler seçilmiştir. Bunun sebebi bir ihtimalle savunmaya yöneliktir ve diğer bir sebep de güney yerleşim alanlarının güneşi ilk görme özelliğinin batı terası yerleşim alanlarına nazaran daha iyi olmasıdır.

Sivrialan’ın günümüzdeki yerleşim alanının da bir Kalkolitik veya daha öncesi ve sonrası bir yerleşim alanına sahip olduğu ancak o zamanki sellerden dolayı var olması düşünülen yerleşim alanlarının sel sularının taşıdığı bol alüvyonlarla kaplandığıdır. Sivrialan’da çeşitli zamanlarda köy içi inşaatlar sebebiyle toprağın derin kazılmasıyla çıkarılan seramik parçalarının sırsız, boyasız ve toprak renginde olması, büyük ihtimalle Sivrialan’ın günümüz yerleşim alanının olduğu bölgede de bir Kalkolitik yerleşim olabileceğini göstermektedir. Sivrialan’da ilk yeleşim zamanı olan Kalkolitik Çağ'ın en önemli özelliği kısaca şöyledir⁽³⁾: Adını taşın yanısıra bakır kullanımından da alan Kalkolitik Çağ, kültür tarihinde ilk ön kent kültürlerinin başladığı dönem olarak bilinir. Yeni veriler, madenin ilk işlenmesinin Neolitik Çağ'ın çanak çömleksiz evresinde başladığını ortaya koymuşsa da, kullanımının çeşitlenmesi ve yaygınlaşması bu dönemde gerçekleşmiştir. MÖ yaklaşık 5.000-3.000 yılları arasına tarihlenen Kalkolitik Çağ, İlk, Orta ve Son olmak üzere üç aşamada incelenir. Gelişkin tarım ve hayvancılık, insanın sosyal yapısındaki değişimleri giderek çabuklaştırmıştır. Yöneticiler, din adamları, çeşitli zanaatçılar gibi farklı grupların yanısıra anıtsal mimari, savunma ve sulama sistemleri, uzak mesafe ticareti ile lüks/prestij maddelerinin ticareti gelişmiştir. Bu gelişim sonucu, Anadolu'da, söz konusu çağ yerleşme yerlerinin sayısının 852'ye ulaştığı görülür. Önemli merkezler arasında, batıdan doğuya, Bakla Tepe (İzmir), Liman Tepe (İzmir), Hacılar (Burdur), Beycesultan (Denizli), İkiztepe (Samsun), Alişar (Yozgat), Domuztepe (Adana), Yumuktepe (İçel) Arslantepe (Malatya), Değirmentepe (Malatya), Girikihaciyan (Diyarbakır) sayılabilir.

Sivrialan’ın arkeolojik zaman çizelgesi Kalkolitik Çağ ile başlamakla birlikte Bizans dönemine kadar devam eden bir kronolojik devri vardır ama bu çizelge Kalkolitik başta Bizans sondadır. Aradaki Tunç, Demir (Hititlilerin zamanı), Helenistik, Roma dönemlerine ait veriler ve ip uçları henüz bulunamamıştır. Kale bölgesinin ilk yerleşim alanı olduğunu bahsetmiştik. Ancak Arkeolog A.Tuba ÖKSE’ nin⁽⁴⁾ Sivrialan Kale bölgesinde yaptığı çalışmalarda bu bölgenin Bizans dönemine ait seramik parçalarını da toplamıştır. Yani görülüyor ki Kale denilen bölge M.S. 1000 yıllarına kadar hep bir yerleşim alanı olagelmiştir. Kale bölgesindeki Kalkolitik Çağ ile başlayıp Bizans dönemine kadar devam eden süreçlerde Tunç, Demir, Hellenistik, Roma döneminin olmayışının kabul edilmemesi biraz mantık dışıdır. Çünkü, Emlek yöresi (Sivrialan da dahil olmak üzere çevredeki 20'ye yakın köy) köylerinin arkeolojik verilerine baktığımızda bu bölgelerde çok yoğun olarak Hellenistik, Roma ve Bizans yerleşimini görmekteyiz. Ancak, Sivrialan bölgesinde bu çağa ait verilerin gözlenememesi ya büyük ihtimalle yeterince seramik analizi yapılamadığının veya eski çağlarda çok şiddetli soğuklar vardı ve insanlar daha güneye Kızılırmak havzasına göç ettiklerinin belirtisidir. Ancak burada da bir çelişki vardır. Çünkü, 1876 m yükseltisiyle Emlek yöresinin en yüksek yerleşim alanı olan ve Sivrialan’ın kuzeyinde yer alan Mescit köyünün güneyinde yer alan İsliyurt bölgesindeki derenin batı yakasında olan tepelik alan Kalkolitik zamanla başlayıp, Demirçağ ve Roma dönemine ait yerleşime sahiptir. Ve bu bölge daha soğuk bir bölgedir. O halde Sivrialan bölgesinde en azından bir Hellenistik ve Roma dönemine ait bir yerleşim en azından yine Kale bölgesinde mevcuttu.